|
|
Yapraklı Yapraklı İlçesi Hakkında Bilgiler
Yapraklı
Yapraklı İlçesi
Hakkında Bilgiler
| |
ÇANKIRI
/ Yapraklı |
| |
İl |
: |
Çankırı |
| |
İl
Merk. Uzaklığı |
: |
29 Km |
| |
Kuruluş
Tarihi |
: |
1955 |
| |
Nüfus |
: |
5.400 |
| |
Yüzölçümü |
: |
114.000 |
|
|
 |
Yapraklı
ilçesi coğrafi konum olarak Orta Anadolu’ nun kuzeyi ile Batı
Karadeniz’ in kesiştiği noktada bulunmaktadır. İlçemiz 330-60 34
kuzey paralelleri ile 40-30 41 doğu meridyenleri arasında yer
almaktadır. Doğusunda Çorum ili Bayat ilçesi, Kuzeyinde Kastamonu
ile Tosya ilçesi ve Çankırı ili Ilgaz ilçesi , Batısı ve Güneyi
Çankırı ili ile çevrilidir. İl merkezine 28 km uzaklıkta olup,
rakımı 1250 m dir.
Yapraklı, tarihi özellikleri kültürü
ve panayırı sebebi ile çok yoğun bir nüfus hareketine şahit olmuştur. Osman
döneminde kaza merkezi olan Yapraklı, tarihi panayır sebebi ile dışarıdan çok
sayıda insanın geldiği, ticaret yaptığı bir uğrak yeridir. Panayırın sona
ermesi, yeni ulaşım imkanları ile uç noktada kalması sebebi ile bu özelliğini
yavaş yavaş yitiren Yapraklı, Cumhuriyet döneminde kendi halinde bir ilçe
hüviyetine girmiştir. Bu dönemden sonra ilçe ve köylerin nüfusu önemli ölçüde
bir artış göstermemiştir. |
|
1950
Yılından sonra nüfusta belirgin bir artışın olmadığı gözlenmiştir.
Bunun ön önemli sebebi de göçtür. Göç tüm Çankırı’nın
olduğu gibi Yapraklı’nın da dez avantajlarından birisidir.
İnsanlar geçim sıkıntısı içinde kendilerini büyük şehirlere
göç etmek zorunda hissetmişler ve bunun neticesi Yapraklı’nın
mevcut nüfusundan daha fazlası dışarıda yaşar hale gelmiştir.
Yapraklı’
nın tarihi, Çankırı tarihine paralel bir gelişme göstermiştir.
Bu doğrultuda Çankırı ile beraber Yapraklı’ nın da
Hititlerden bu yana bir yerleşim yeri olarak kullanıldığı ve
sırası ile Frigyalılıar, Persler, Makedonyalılar, Küçük
Paphlagonyalılar ve Romalılar’ ın egemenliğine girdiği
bilinmektedir. İkizören beldesinde bulunan kubbemsi yapıdaki
kaya mezarları Anadolu’ daki Sümerler’in ve Frigyalılar’ın
mezar yapılarına uygunluk göstermektedir. Ayrıca Topuzsaray ve
çevre köylerde bulunan süs eşyaları ve heykellerin Frigyalılar’
a ait olduğu tespit edilmiştir. |
 |
|
M.Ö.
323 yıllarında Yapraklı’ nın da içerisinde bulunduğu doğusu
Kızılırmak, Batısı Filyos ve Bolu Çayları, Kuzeyi
Karadeniz, Güneyi Işık, Elden ve Bozkır dağları ile çevrili
bölgede Paphlagonya hükümeti kurulmuştur. Daha sonraları Roma
İmparatorluğu yönetimine geçen bölge M.S. 395 ‘ te
imparatorluğun ikiye ayrılmasıyla Doğu Roma İmparatorluğu yönetiminde
kalmıştır.
1071
Malazgirt Savaşından sonra Melik Danişment Ahmet Gazi’ nin
emiri olan Karatekin’ e Çankırı ve Kastamonu yöresinin fethi
görevi verilmiştir. Bunun üzerine Emir Karatekin ilk defa Aydos
dağlarında ordugahını kurup fetih hazırlıklarına başladığında
Bizans kuvvetlerinin gelmesiyle kuzeye doğru çekilmiş ve
Yapraklı civarında karargah kurmuştur. Böylece Çankırı’
dan da önce Eldivan ve Yapraklı çevresinin feth edildiği anlaşılmaktadır.
Emir Karatekin ‘ in ölüm yılı olan 1106 yılana kadar
Karatekin’ in yönetiminde kalan bölge birkaç defa Bizanslılar’ın
saldırılarına maruz kalmıştır. Son olarak 1132 yılında
Bizanslılar’ın eline geçen bölge 1137 yılında Anadolu Selçuklu
Sultanı II. Mesut tarafından yeniden feth- edilmiştir. |
 |
1402 yılında Yıldırım Beyazıt’ ın Timur’ a yenilmesiyle
bu bölge Candaroğullarının topraklarına katılmıştır.
Candaroğullarının Beyi İsfendiyar Bey’in Tosya, Yapraklı,
Keskin ve Kalecik’ i içine alan bölgeyi oğlu Kasım Bey’ e
vermesiyle Kasım Bey bu bölgede küçük bir beylik kurdu. Daha
sonra Kasım Bey’ in Çelebi Mehmed’ in himayesine girmesiyle
merkezi Çankırı olan bu beylik 1417 yılından itibaren Osman
himayesinde yönetilmeye başladı. Kasım
Beyi’ in 1464 ‘ de ölümü ile Çankırı, Osmanlı yönetim
düzeninde Anadolu Eyaletine bağlı bir sancak merkezi oldu.
Cumhuriyet dönemine kadar Osman Yönetiminde devam eden Yapraklı
başlangıç tarihi kesin olarak bilinmemekle beraber kaynaklardan
edinilen bilgiye göre Osmanlı’ nın sonuna kadar kaza merkezi
olarak yönetildi.
|
|
Bu
konuda Sultan II. Beyazıd’ ın annesi Gülbahar Hatun ‘un
1482 tarihinde Büyük Yayla ve civarını Yapraklı halkının
istifadesine yönelik vakfetmesinden sonra Hicri 1290’ lı yıllarda
dönemin mutasarrıfı tarafından söz konusu yerin vakfiye amacı
dışında değerlendirilmek istenmesi üzerine dönemin padişahının
fermanı ile bu müdahalesi bertaraf edilmiş ve bu yerin Gülbahar
Hatun’ un vakfıyesine uygun olarak Yapraklı halkının
istifadesine bırakılmasına devam edilmesi buyrulmuştur. Bu
padişah fermanında Tuht Kazası ifadesi kullanıldığından
Miladi 1870’ li yıllarda Yapraklı’ nın kaza merkezi olduğu
anlaşılmaktadır.
Ayrıca
araştırması Ali GÖKMEN’in Yüksek Lisans tezinden alınan
bilgiye göre Tuht Kaymakamlığı’ nın Kaza işleri Kangırı
Mahkemesinde görülmekte idi. Hicri 1221 (1806) tarihinde Tuht
kaymakamı Hamizade Es-Seyyid Abdullah Efendi’ nin vefatı ile
yerine Koyuncuzade Es-Sayyid Abdullah Efendi atanmıştır. Bu zad
daha sonra Kangırı Kaymakamlığını da uhdesine almıştır.Bu
bölgede Sadat-ı Kiramın memnuniyetini sağlayarak görevinde
kalması hususunda sicil tutulmuştur. |
|
Yine
aynı kaynağa göre Çankırı sancağı miladi 1803-1808
tarihleri arasında 17 kazaya sahipti. Bu kazalar Kangırı,
Tosya, Tuht, Çerkeş, Kargı, Buvara, Karıpazarı, Milan, Koçhisar,
Kalecik, Şabanözü, Kurupınarı, Eğin, Boğaz, Kurşunlu ve
Karacaviran idi. Osmanlıların son dönemlerine kadar Yapraklı
kazasında çok sayıda medrese vardı Bu medreseler sebebiyle
Yapraklı, bölgesinin eğitim-öğretim merkezi konumundaydı.
Bu
dönemde çok sayıda din ve bilim adamı yetişmiştir. Bu gerçek
hala halk arasında kullanılan “ Çok okuyup da Tuht mollası mı
olacaksın “ deyişiyle ifade bulunmaktadır. Cumhuriyetin ilanından
sonra medreselerin kapatılmasıyla Yapraklı’ nın bu özelliği
de yavaş yavaş kaybolmuştur. Cumhuriyetin ilk yıllarında Sübyan
Mektepleri açılmış, ilçe merkezinde 1928 yılında iki katlı
ilkokul binası ve 1934 yılında köy çocuklarının da okuması
için pansiyonlu okul açılmıştır. |
 |
|
Cumhuriyetten
sonra Çankırı’ nın müstakil bir vilayet olmasıyla Yapraklı
Çankırı' ya bağlı bir nahiye haline gelmiştir. Belediye Teşkilatı
1930 tarih ve 1850 sayılı Belediyeler Kanunu’nun yürürlüğe
girmesiyle lağvedilmiştir. Daha sonra 1955 yılında Belediye Teşkilatı
yeniden kurulmuştur ve nihayet 3 yıl sonra Yapraklı yeniden İlçe
merkezi olmuştur. |
|
|
YAPRAKLI'DA VAKIFLAR
|
|
|
Osmanlıdan Günümüze Kadar Gelen
Vakıflar
I. Yapraklı'da Şeyh
Osman cami vakfı
2. Yapraklı'da Camikebir Mahallesi ahalisinden Eciroğlu
Ali'nin oğlu Mustafa'nın, Çayİ-çı olarak bilinen yerdeki
caminin ihtiyaçları
için 1879 tarihli bin kuruş nukudu vakfı.
3. Kavak Köyü Camı Vakfı.
4. Yapraklı'da Yukarımahalle'de bulunan Sucabey Camisi ve
Mualimhanesi Vakfı.
5. İkizören Nahiyesine bağlı Zekeriya Köyünden Hüseyin
Efendi'nin oğlu Mustafa'nın camiinin ihtiyaçları için,
1883 tarihli,
ikibin kuruş nukudu vakfı.
6. Çevrecik (Samiri) Köyünden Mehmetoğ-lu İsmail Bey'in
cami vakfı.
7. Caferbey köyünden Osman Ağa Camı Vakfı.
8. Yapraklı'da Karamanzade Mustafa Efendi'nin oğlu Mustafa'nın
1941 tarihli vakfı.
9. Yapraklı'da Korkutzade İsmail Ağa'nın oğlu Hacı
Mehmet'in 1909 tarihli vakfı.
10. Ayva köyündeki cami için Kuru Ali oğlu Hasan Ağa'nın
oğlu Ahmet'in 1919 tarihli, bin ikiyüz kuruş nukudu vakfı.
11. Tuht'ta Rüştü Efendi'nin oğlu Feyzullah'ın vakfı.
12. Mansurlu köyünden Mehmet İzzet Ağa'nın oğlu
Mehmet'in 1977 tarihli vakfı.
13. Tuht, Güles, Üyüklü (Yüklü)'köylerinde Sultan II.
Bayezid'in annesi Gülbahar Ha-tun'un 1482 tarihli vakfı.
14. Yapraklı'da Leylekzade Cami Vakfı.
15. Yüklü köyünden Şeyh İsmail Efendi'nin cami vakfı.
16. Beydiken Köyü Cami Vakfı.
17. Alacı Köyündeki cami için Topuzşaray köyü
sakinlerinden Kara Ahmetzade Ömer Efendi'nin oğlu Ahmet'in,
1895 tarihli bin
kuruş nukudu vakfı.
Yapraklı kazasında toplam "41" adet vakıf
mevcuttu.
|
|
| | | | | |